Gaza

Article in other languages:

Voor het recente conflict in de Gazastrook: zie Conflict in de Gazastrook 2008-2009

Gaza
غزة

Stad in Palestijnse Autoriteit

Situering

Algemeen

151 km²

Inwoners (2006)

409.680

Portaal

Azië

De Qissariyamarkt in Gaza-stad

Gezicht op Gaza omstreeks 1880

Gaza (Arabisch: Ghaza - غزة, Hebreeuws: עזה) is de belangrijkste stad in de Gazastrook. Ter onderscheiding van de Gazastrook wordt de stad ook wel aangeduid als Gaza-stad, Gazastad of Gaza City.

De bevolking van Gaza bedraagt ongeveer 400.000 mensen. In de agglomeratie wonen zo'n 600.000 mensen. Gaza valt sinds 1995 onder het bestuur van de Palestijnse Autoriteit. In Gaza is een kantoor van de Palestijnse Autoriteit gevestigd.

Gaza maakte in de 12e eeuw v.Chr. deel uit van de Pentapolis, de vijf belangrijkste kuststeden van de Filistijnen.

Geschiedenis

Late bronstijd onder Egypte

Gaza heeft een zeer lange geschiedenis; de eerste referentie naar de (oude) stad kwam van de Egyptische farao Thoetmoses II in de 15e eeuw v.Chr.. Onder Echnaton werd rond 1400 v.Chr. het Kanaänitisch gebied ingedeeld in drie Egyptische hoofdprovincies: twee in Syrië en een in Palestina met Gaza als hoofdstad. Egypte werkte met functionarissen ter plaatse uit eigen streek. In de 12e eeuw v.Chr. was Gaza een van de bekendste Filistijnse steden van de Pentapolis samen met Askelon, Asdod, Ekron en Gath. Deze welvarende liga stond in die tijd onder leiding van een seren (opperhoofd).

Vroege ijzertijd onder Egypte

In 1187 v.Chr. deden de Zeevolken, waaronder de P-r-s-t, de Filistijnen, een poging Egypte binnen te vallen. Bij tegenaanvallen van de farao werd het gedeelte van het oude Kanaän dat later Israël en Judah zou worden vernietigd. In Medinet Habu zijn daar inscripties van Ramses III over te vinden. Later mochten deze volken (Filistijnen, Tjekker en mogelijk ook Denyen) zich aan de kustweg vestigen ("De weg van de Filistijnen"). Gaza, Ashdod, Ekron, Gath en Ashkelon vormden samen de Pentapolis, de vijf bekendste Filistijnse steden. Deze vijf steden vormden een liga onder leiding van een seren (opperhoofd). Ze vertonen een archeologisch verband met de Myceense cultuur. Zij namen de lokale Kanaänitische cultuur aan, maar er blijkt ook Indo-Europese invloed uit een aantal Filistijnse woorden.

In 1150 v. Chr leidden interne strubbelingen in Egypte tot terugtrekking van hun garnizoenen uit Beth Shean, de Jordaanvallei, Megiddo en Gaza.

Bijbelse of midden-ijzertijd onder Assyrië

Ook in bijbelse tijden was Gaza nog een stad van de Filistijnen. In 734 v.Chr. vormde de koning van Israël, Pekach een coalitie met Damascus, Ammon, Moab, Edom en enkele oude Filistijnse stadstaten tegen de Assyrische koning Tiglatpileser III, die een garnizoen legde in Gaza.

In 670 v.Chr. werd Yurza, een Kanaänitische stad (nu Tell Jemmeh), tien kilometer ten zuiden van Gaza, op de zuidelijke oever van de Besor-rivier, veroverd en ingenomen door de Assyrische koning Esarhaddon op weg om Egypte et veroveren. Hij noemde Gaza "Arsa bij de beek van Egypte". Het eerste kwart van de 7e eeuw v.Chr. bleef Gaza een belangrijk Assyrisch administratief centrum.

Hellenistische periode

Ptolemaeus I en Seleucus I Nicator versloegen bij Gaza in 312 v.Chr. Demetrius Poliorcetes, de zoon van Antigonus I Monophthalmus, die net als zijn overwinnaars een van de diadochen was.

In 145 v.Chr. werd Gaza veroverd door Jonathan Makkabeüs, een van de vier broers van Judas Makkabeüs. Volgens Flavius Josephus werd Gaza omstreeks 100 v.Chr., toen een havenstad van het koninkrijk der Nabateeërs, op hun koning Aretas II veroverd door Alexander Jannaeus; een tiental jaren later werd de stad echter weer door de Nabatese koning Obodas I heroverd^[1]. Alexander wist Obodas' zoon Aretas III echter te verslaan en de kust te veroveren. Hij hield wreed huis in Gaza.

Romeinse periode

Gaza werd helemaal herbouwd in de tijd van Herodes I.

Middeleeuwen

Het werd in 635 veroverd door de islamitische Arabieren, en in de 12e eeuw werd de stad dan weer door de kruisvaarders veroverd en vervolgens heroverd door de Arabieren onder leiding van Saladin in 1187.

Het Ottomaanse Rijk veroverde Gaza in de 16e eeuw en bleef de stad onder haar controle houden tot de Eerste Wereldoorlog.

Moderne tijd

Strand van Gaza

Gezicht op Gaza in 2007

In de Slag van Gaza van november 1917 versloeg het Britse leger onder generaal Edmund Allenby de Ottomanen. In het verdelingsplan (Resolutie 181, 1947) van de Verenigde Naties werd Gaza toegewezen aan de Arabieren. Echter, tijdens de Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948 werd Gaza veroverd en bezet door Egypte. In de Zesdaagse Oorlog van 1967 werd de stad door Israël veroverd en bezet.

Gaza ontbeert zijn zeehaven, die met financiële middelen uit Nederland en Frankrijk werd bekostigd, maar door Israël herhaaldelijk is platgebombardeerd, volgens Israël om wapensmokkel te voorkomen en volgens de Palestijnen om hun economie te verzwakken.

In de jaren 2000-2005 viel het Israëlische leger geregeld Gaza-stad binnen, met name de wijk Zetoun. Hier bevinden zich volgens het Israëlische leger veel illegale werkplaatsen waar munitie of wapens gemaakt worden, waaronder Qassamraketten die geregeld op Israëlische steden en dorpen worden afgevuurd. In augustus 2005 trok Israël zich definitief terug uit de Gaza-strook.

Na de dood van Yasser Arafat werd door de internationale gemeenschap, de VS en Israël op kop, sterk aangedrongen op democratische verkiezingen. In 2006 won Hamas deze verkiezingen van Fatah, maar de verkozenen werden door Israël gedeporteerd. In juni 2007 veroverde Hamas na een interne oorlog met Fatah gewapenderhand de Gazastrook, inclusief Gaza-stad en verklaarde Gaza "bevrijd". Veel aanhangers van Fatah vluchtten naar Egypte en de Westelijke Jordaanoever, uit vrees voor executie door de nieuwe machthebbers.

Op 27 december 2008 volgde een militair conflict met Israël dat het leven kostte aan veertien militairen en drie burgers aan de zijde van Israël en naar schatting meer dan 1300 dodelijke slachtoffers en 4100 gewonden aan Palestijnse zijde. Deze Israëlische militaire operatie kreeg de naam Operatie Gegoten Lood.

In Gaza bevindt zich ook de zogenaamde Martelarenbegraafplaats, de begraafplaats waar al eeuwenlang inwoners worden begraven, die gestorven zijn in oorlogen om de stad.

Gaza is ook een van de bisdommen van het Patriarchaat van Jeruzalem.